Türk ve Orta Doğu Toplumlarında Kadercilik

Milletlerin tarihsel süreç içinde geliştirdiği karakter özellikleri, sadece sosyal yaşamlarını değil, siyasi kaderlerini ve egemen güçlerle olan ilişkilerini de şekillendirir. Doğu toplumları, özellikle de Türk ve Orta Doğu halkları söz konusu olduğunda, Batılı gözlemcilerin dikkatini çeken en baskın ve karakteristik özelliklerin başında "kadercilik" (fatalizm) ve buna bağlı gelişen tevekkül anlayışı gelir. İngiliz askeri cerrah William Wittman’ın 1799-1801 yılları arasında Osmanlı coğrafyasındaki gözlemlerini aktardığı “Reisen nach der Türkei, Klein-Asien, Syrien und Aegypten” (1805) adlı eseri, bu karakteristik yapıyı bir laboratuvar titizliğiyle inceler. Bir tıp doktorunun rasyonel merceğinden bakıldığında, Türk ve Orta Doğu insanındaki kadercilik anlayışı sıradan bir dini inanç olmanın ötesinde; bireyin ölümle, hastalıkla ve otoriteyle kurduğu bağı belirleyen ontolojik bir karakter kodudur. Ve bu kod, dün olduğu gibi bugün de kitleleri yönlendirmek isteyen muktedirler için en elverişli toplumsal manipülasyon enstrümanıdır.

Serez'den Paris'e Uzanan Adalet: 1840'ların Alman Basınında Şeyh Bedreddin ve Bağımsız Yargı

Biz burada hüküm veririz, ama hizmet etmeyiz! 

İnsanlık tarihi, egemen düzenlerin karşısına dikilen ortak mülkiyet ve adalet arayışlarının kayıtlarıyla doludur. 19. yüzyılın ortalarında, Avrupa’da Sanayi Devrimi’nin yarattığı derin sınıfsal uçurumlar ve vahşi kapitalizm, kitleleri yeni bir arayışa –modern komünizm ve sosyalizm fikirlerine– itiyordu. Dönemin Alman entelektüelleri ve basını ise bu yeni "çağ sorusunu" (Zeitfrage) anlamlandırmak için yüzlerini Doğu’ya ve tarihin tozlu sayfalarına çevirmişlerdi.Bu arayışın en çarpıcı örneklerinden biri, 1840'lar Alman basınında yayınlanan ve 1420 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nda patlak veren Şeyh Bedreddin, Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal isyanını konu alan makaledir. Bu metin, sadece tarihsel bir kronik sunmakla kalmaz; dönemin popüler edebiyatı ve evrensel hukuk ilkeleri üzerinden derin bir sistem eleştirisi yapar.Gazetenin Künyesi, Tarihi ve Yayın BağlamıMetnin içeriği, bu makalenin 1840’lı yıllarda (büyük olasılıkla 1844-1848 yılları arasında, yani Vormärz dönemi olarak bilinen Mart 1848 Devrimi öncesinde) Almanya veya Avusturya’da yayınlanan liberal-ilerici bir gazetede yer aldığını açıkça göstermektedir.[1]

Tarihin değişmeyen propaganda çarkı: 1535 basın broşürlerinden günümüz Alman medyasına

15 Mayıs 1535 tarihinde İtalya’da kaleme alınıp jet hızıyla Almancaya tercüme edilen kışkırtıcı bir haber broşürü, Avrupa sokaklarında adeta kapış kapış satılıyordu. Büyük puntolarla basılan manşet tek kelimeyle şok ediciydi: “Muazzam Türk ordusu, Pers ülkesinde Safevi şahı tarafından haritadan silindi!”

Basın broşürü; Kanuni Sultan Süleyman’ın savaşı kaybettiğini, hazinesinin yağmalandığını, hatta İstanbul’daki hareminden getirilen kadınların ve saray hademelerinin Tebriz’de esir düştüğünü iddia ediyor; arkasına da öldürülen hayali paşaların uydurma bir zayiat listesini ekliyordu. Ancak bu sansasyonel yayının arkasında devasa bir gerçeği gizleme çabası, yani tarihin ilk ve en organize "yalan haber" (fake news) operasyonlarından biri yatıyordu.

“Hayırlı Olay” (Vaka-i Hayriye) Yalanı ve Bektaşiliğin Tasfiyesi

XVI. yüzyıldan itibaren Sünnilik inancının Osmanlı İmparatorluğu’nun resmî ideolojisine dönüşmesi ve XVII. yüzyılın sonlarından itibaren Nakşibendiliğin iktidarda hâkim tarikat olarak etkinlik kazanması, imparatorlukta yeni bir dönemin kapısını aralamıştır. Bu süreçte, tüm askerî güçlerine ve "kapıkulu" statülerine rağmen Osmanlı merkez yönetimiyle uzlaşmayan Yeniçeri Ocağı'nın tasfiye edilmesi; Bektaşi babalarıyla birlikte binlerce mensubunun katledilmesi tesadüf değildir. Resmî tarihe "Vaka-i Hayriye" (Hayırlı Olay) olarak geçen bu kırılma, aslında uzun yıllara yayılan devlet odaklı bir planlamanın neticesidir. Bu plan doğrultusunda, Yeniçeriler tasfiye edildiği gibi sayıları 700 civarında olduğu belirtilen ve büyük bir ekonomik güce ulaşan Bektaşi tekkeleri de ortadan kaldırılmış; mal varlıkları ise Nakşibendi tarikatlarının kullanımına sunulmuştur. Tekkelerle birlikte başta Bektaşi babaları olmak üzere binlerce Bektaşi ve bu inanca yakınlık duyan kişi katledilmiştir.

Rejimler Değişir, Çıraklar Kalır: Pabuççu Ahmed'den Gürsel Tekin'e

Tarih, sadece doğrusal bir çizgide ilerleyen kronolojik bir takvim değildir; o, belirli insan karakterlerinin ve toplumsal kaderlerin farklı asırlarda, farklı dekorlarla yeniden sahnelendiği devasa bir tiyatrodur. Bu tiyatronun en eski ve hiç eskimeyen oyunlarından biri, "en alttan başlayıp en üste tırmanan, sadakati ve gücüyle muktedirlerin kaderini değiştiren" aktörlerin hikâyesidir.

Bugün size, aralarında tam iki asır bulunan, dekorları ve ideolojileri tamamen farklı; ancak sosyolojik genetiği birebir aynı olan iki portreyi, 1826'nın Pabuççu Ahmed'i ile 2000'lerin Gürsel Tekin'ini anlatacağım. Ve en önemlisi, "omza dokunan o el"in iki asırlık sırrını...

Kılıçdaroğlu, AKP’nin "Mehdisi" mi?

Alman şarkiyatçı Erika Glassen, 1971 yılında yayımladığı “Schah Ismä'il, ein Mahdi der anatolischen Turkmenen?” başlıklı makalesiyle yerleşik tarih anlayışını kökten sarsmıştır.

Glassen, Safevi Devleti'nin kuruluşunu sadece askerî bir başarı olarak görmez. Bu süreci, Anadolu Türkmenlerinin sosyo-ekonomik krizler sonucu geliştirdiği “Mehdi” beklentisi üzerinden okur. Makale; Şah İsmail'i, Şii fıkhından ziyade baskıcı düzene karşı ilahi adaleti tesis edecek karizmatik bir kurtarıcı (Mehdi) olarak gören Türkmen kolektif psikolojisini analiz eder. Yazar, bu çalışmasında India Office Library'deki ünik bir Farsça yazmaya dayanır. Böylece Anadolu'daki heterodoks inanç yapısının tarihsel süreçteki sürekliliğini ve kültürel kodlarını ortaya koymayı hedefler.

Adolf Dirr’in Tanıklığıyla Tahtacı Yetimi Elif’in Savaş Trajedisi

Yetim Ermeni Kızları 

Münih’in köklü basın çınarı Knorr & Hirth yayınevinin Sendlinger Caddesi 80 numaradaki matbaasından, günde iki baskı yapan o meşhur Münchner Neueste Nachrichten Gazetesi makinelerinden taze mürekkep kokusu yükselmektedir. Genel Yayın Yönetmenliğini Dr. Fritz Gerlich’in üstlendiği, edebiyat ve sanat sayfalarının Dr. Tim Klein tarafından titizlikle idare edildiği gazetenin 74. cilt, 31. sayısında, sıradan bir muhabirin değil, dönemin en saygın dilbilimcisi ve Münih Etnografya Müzesi konservatörü Adolf Dirr’in imzasını taşıyan sarsıcı bir vesika yayımlanır.

I. Dünya Savaşı yıllarında Alman İmparatorluğu’nun Doğu’daki en büyük lojistik ve kültür projesi olan Bağdat Demiryolu şantiyelerinde, akıcı Türkçesi ve Doğu dilleri uzmanlığıyla resmi görevler üstlenen Dirr; bu kez akademik kimliğinin çok ötesine geçerek, Alman kamuoyunun karşısına kalbini burkan insani bir tanıklıkla çıkmıştır. Müellif, bu edebi-etnografik öyküyle savaşı kuru askeri raporlardan sıyırıp, tifüs salgınında anasını babasını kaybetmiş dört yaşındaki göçebe bir Tahtacı yetimi olan Elif’in trajedisi üzerinden tasvir eder.

Tarihin İzinde Bir Araştırmacı: İlhami Yazgan ve Eserleri - PDF iNDiR

Araştırmacı-yazar İlhami Yazgan, resmi tarihin gölgesinde kalmış figürleri ve toplumsal bellekleri gün yüzüne çıkarmaktadır. Çalışmaları, özgün araştırmalar ve Almancadan yaptığı tarihsel çeviriler olmak üzere iki ana eksende toplanır.

Yazar, Monika Ertl kitabında Che Guevara'nın intikamını alan Alman devrimcinin Bolivya'daki mücadelesini belgelerle inceler. Tarihin Akışında Kürtler ve Eski Kürt Öyküleri eserlerinde ise Batı arşivleri ile oryantalist raporlarını referans alarak Kürt halkının sosyo-politik ve kültürel geçmişine ışık tutar.

Yazgan’ın çeviri çalışmaları ise Batı dünyasının Doğu inanç ve direniş hareketlerine bakışını yansıtır. Franz Babinger, Leopold Schefer ve Georg Jakob gibi isimlerden kazandırdığı eserler; Şeyh Bedreddin, Börklüce Mustafa ve Alevi-Bektaşi kültürü gibi önemli tarihsel konuları yabancı kaynakların perspektifinden Türkçeye sunar.

Sonuç olarak İlhami Yazgan, arşiv belgelerini edebi bir dille harmanlayarak saklı kalmış biyografiler ve toplumsal mücadeleler için nitelikli kaynaklar üretmektedir.

__________________________________________________________________________

• 
  
   YENİ   Bizans Çökerken Börklüce Mustafa: İslam ve Hristiyanlığın Ortak  Şehidi

https://drive.google.com/file/d/1KugGYDJoU5VKRMj4vN2OtlwYBj_d0aza/view?usp=sharing

Monika Ertl - Che'nin İntikamını Alan Kadın

Autor: İlhami Yazgan

Verlag: Ceylan Yayınları

Seitenanzahl: 119 Seiten [1]

Kurzbeschreibung (Türkçe)
Bolivya halkına yaşamını adayan Alman devrimci Monika Ertl'in hayatını ve mücadelesini konu alan bu araştırma-inceleme kitabı, Che Guevara ve İnti Peredo'nun katledilmesinin ardından Hamburg'da gerçekleştirilen intikam eylemini odak noktasına almaktadır. Eser, tarihi belgeler ve edebi bir dille "kaybolmuş bellekleri" gün yüzüne çıkararak halk düşmanlarına karşı yürütülen bu amansız direnişi derinlemesine inceler

PDF dosyasını indirmek için linke tıklamanız yeterlidir.

https://drive.google.com/file/d/1ynisOpuGk793IL7qMo5SpJem4jxl31KY/view?usp=sharing

Tarihin Akışında Kürtler

Yazar: İlhami Yazgan Yayınevi: Zer Verlag 

Kısa Tanıtım
İlhami Yazgan'ın titiz araştırmaları sonucunda kaleme aldığı bu eser, Kürt halkının tarih sahnesindeki yerini, toplumsal dönüşümlerini ve kültürel kimliğini nesnel bir yaklaşımla ele almaktadır. Kitap; Batılı seyahatnameler, oryantalistlerin raporları ve arşiv belgeleri gibi zengin kaynakları referans alarak, geçmişten günümüze uzanan tarihsel süreci kapsamlı bir sosyo-politik analizle okuyucuya sunar.

Kayıp zamanların izini süren yazar, bu çalışmasıyla hem akademik çevreler hem de tarih meraklıları için dönemin karanlıkta kalmış dinamiklerine ışık tutan önemli bir kaynak sunmaktadır.

PDF dosyasını indirmek için linke tıklamanız yeterlidir.

https://drive.google.com/file/d/1SfAqlroIIGf4Yhwf6ueQIWSX71vpEgIM/view?usp=sharing

Kürdistan Kartalı Yado

Yazar: Kamiran Alî Bedirxan & Herbert Oertel
Çevirmen: İlhami Yazgan

Yayınevi: Avesta

Kısa Tanıtım
Kamiran Alî Bedirxan ve Herbert Oertel tarafından ortaklaşa kaleme alınan ve ilk olarak 1937 yılında Almanya'da yayımlanan bu eser, Kürt direniş tarihinde cesaret ve yiğitliğin simgesi haline gelmiş olan Yado (Yadin Paşa) karakterini ve onun etrafında gelişen olayları bir roman denemesiyle aktarmaktadır. 

Almanca aslından İlhami Yazgan tarafından Türkçeye kazandırılan kitap; Kürt halkının özgürlük azmini, iç toplumsal ilişkilerini, değer yargılarını ve kültürel dinamizmini estetik bir dille ele almaktadır.

PDF dosyasını indirmek için linke tıklamanız yeterlidir.

https://drive.google.com/file/d/13U9oe0TwzkztFK_jjwNBM3SB6JGdxNrV/view?usp=sharing

Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin

Yazar: Franz Babinger
Çevirmen: İlhami Yazgan
Yayınevi: La Kitap

Kısa Tanıtım
Alman tarihçi Franz Babinger'in kaleme aldığı bu eser, Osmanlı tarihinin en çarpıcı figürlerinden biri olan Şeyh Bedreddin'i ve onun öncülük ettiği toplumsal başkaldırıyı inceler. Kitap, hareketin tarihsel, siyasal ve inançsal kökenlerine ışık tutarken, dönemin Anadolu ve Balkanlar coğrafyasındaki sosyo-politik yapıyı derinlemesine analiz eder.

İlhami Yazgan'ın titiz çevirisiyle Türkçeye kazandırılan çalışma, tarih meraklıları için dönemin gizemli kalmış yönlerini aydınlatan temel bir kaynak niteliğindedir.

PDF dosyasını indirmek için linke tıklamanız yeterlidir.

https://drive.google.com/file/d/1p4U4RnAbQA6VEF6EEfNfWTMh1tli_3gu/view?usp=sharing

Eski Kürt Öyküleri - İlhami Yazgan

Kuşaktan kuşağa aktarılan Kürt öykü ve söylenceleri, toplumun tarihsel, toplumsal ve siyasal yapısını anlamada önemli bir kaynak teşkil etmektedir [1]. 19. yüzyılda Batılı Oryantalistlerin (Eugen Prym, Albert Socin, Peter Lerch, Oskar Mann) dilbilimsel ve filolojik amaçlarla derlediği bu eserler, orijinalinde edebi yapıdan uzak, dil incelemelerine odaklıydı [1]. Bu kitap, söz konusu kaynaklardaki çeviri zorunluluklarını gidererek, öyküleri yeniden düzenlemektedir [1]. Eserde, Socin ve Prym’in Süryani bir anlatıcıdan derlediği hikayelerin yanı sıra, Peter Lerch’in 1855 Kırım Savaşı esirlerinden (özellikle Palulu Hasan) dinleyerek derlediği çalışmalar da yer almaktadır.

PDF dosyasını indirmek için linke tıklamanız yeterlidir.

https://drive.google.com/file/d/1HRxU3AegLqe4unbfY9suBmUyEasR14bz/view?usp=sharing